Frans-Vlaams en Nederlands: aanvullend of concurrerend ?

Confondre flamand et néerlandais est une erreur facilement commise lorsque l'on franchit la frontière. Il est courant d'entendre des commentaires du style, « les Belges parlent flamand ». Un constat rapide. Certes, le flamand est parlé dans des régions belges mais la langue officielle est le néerlandais. Une volonté d'unité nationale. Volonté aussi de donner une identité néerlandophone sur une partie nord de l'Europe formée par les Pays-Bas. Un espace géographique économiquement développé et pourvoyeur d'emplois transfrontaliers.

La Flandre française demeure un territoire économique non négligeable dans cette vision et il devient de ce fait évident que l'enseignement du néerlandais soit une des clefs indispensables dans les relations transfrontalières. Il est également constaté que la méconnaissance du néerlandais réduit les demandeurs d'emplois transfrontaliers à des postes d'exécution. Dans cette politique de développement des liens avec les pays néerlandophones, il devenait évident de promouvoir cette langue notamment dans le département du Nord.

Un enseignement officiel sous la conduite de l'Education Nationale mais aussi pour la Flandre, la Maison du néerlandais située à Bailleul. Ensemble, ils oeuvrent pour encourager et favoriser la langue de 22 millions d'Européens de Belgique et des Pays-Bas. Selon les choix et orientations d'entreprises, des salariés, des professionnels du tourisme, le néerlandais crée des liens au même titre que les autres langues européennes.


En Flandre française, on reconnaît la légitimité du néerlandais il n'en demeure pas moins qu'un certain nombre de Flamands restent attachés à la langue de leurs aïeux, celle pratiquée dans les campagnes avant l'annexion à la France en 1659. Les initiatives n'ont pas manqué pour maintenir et transmettre le flamand notamment grâce à des associations. Un courant vivace qui continue de porter ses fruits surtout depuis la création de l'Institut de la langue régionale flamande. L'expérimentation de l'apprentissage dans les écoles étant un pas supplémentaire vers cette reconnaissance de la langue comme patrimoine de la Flandre française. De quoi déstabiliser les promoteurs du néerlandais soucieux de pragmatisme. Un risque de voir des revendications régionales en Flandre belge ? Des pressions pourraient-elles se faire auprès de l'Education nationale ? Des positions sans ambiguïté ont été exprimées notamment par la Taalunie (Institut pour la promotion du néerlandais) et le gouvernement flamand belge pour l'exclusivité de la langue néerlandaise. Début septembre, il était souligné du côté néerlandophone, « Il est plus utile d'apprendre la langue de son voisin qu'un dialecte vivotant ».


« Pas question de mettre en opposition ces deux langues » insistent des membres de l'ANVT dont plusieurs ont appris le néerlandais. Pour preuve, des cours de néerlandais à Bergues et à Dunkerque (in andere gemeenten eigenlijk; dit is een vergissing van de journalist) sont proposés par Yser Houck au même titre que les cours de flamand. Aujourd'hui, pour un grand nombre de responsables politiques et associatifs, « c'est une complémentarité » sur ce territoire français où les gens sont désireux de retrouver « le flamand dans leurs oreilles » disent certains, plus simplement désireux de garder leur racines linguistiques. Un plaisir qu'ils peuvent vivre au même titre que des activités culturelles ou sportives. En Flandre française, pas de vision politique spécifique si ce n'est de rendre à un territoire ce qui fut longtemps interdit, sa langue.

Om het onbegrip aan deze kant van de grens nog te vergroten, kwam op 26 september 2006 het nieuws dat de Franse minister van onderwijs Gilles de Robien groen licht gaf voor een experiment van vijf jaar voor de invoering van het “Vlaams” (Flamand) in een vijftal lagere en middelbare scholen (collèges) in Noord-Frankrijk.

Noch de Nederlandse Taalunie, noch de cellule néerlandais van de Inspection d’Académie (in het département du Nord verantwoordelijk voor lager onderwijs en de onderbouw van het middelbaar onderwijs) waren hiervan op de hoogte. Achter het initiatief en de erkenning zat geen complot, maar wel het succesvolle lobbywerk van een actieve, Franse groep die het Vlaams wil doen heropleven, los van het Nederlands, en daarvoor de regelgeving over regionale talen in Frankrijk benut.

Men droomt in die kringen van de erkenning als volwaardige regionale taal binnen Frankrijk. Dat is hun goed recht. De vraag blijft of het Vlaams in Frankrijk voldoende kritische massa bezit om te overleven, en of het niet redelijker is de aandacht en de energie te richten op het aanleren van een standaardtaal die in twee naburige Europese staten wordt gesproken.
(...)

Het onbegrip is eveneens groot aan deze kant van de grens. Zal de Belgisch-Vlaamse Leeuw de Frans-Vlaamse Leeuw verpleteren ? Achter het initiatief zat geen complot, maar wel het lobbywerk van een actieve, Belgisch-Nederlandse groep die het Nederlands wil opleggen, los van het Frans-Vlaams.
'Dankzij' dit -mogelijk- succes (van Goliath tegen David) zou de laatste poging, om het belangrijkste element van ons erfgoed te redden, mislukken.

DESSERON schreef: Het is zeer te betreuren dat er noch van de ene kant noch van de andere kant initiatieven worden genomen om te komen tot een compromis (eerst vlaams dan algemeen nederlands).

In het handvest van de ANVT :
Promouvoir la langue régionale flamande pour la survie d’une culture populaire, propre aux Flamands de France, qui peut être un tremplin pour l’apprentissage du néerlandais et des autres langues germaniques. Entre la langue régionale flamande et le néerlandais, il ne peut y avoir ni hiérarchie ni concurrence. La recherche de synergies sera développée.

Francis Persyn* : ,,De verfransing van de Westhoek gaat door, een evolutie die we alleen maar kunnen betreuren. Ik vrees zelfs dat het point of no return al lang bereikt is. De nostalgische hoop dat de Vlaamse volkstaal ooit het statuut van communicatietaal voor de Frans-Vlamingen in de Westhoek zou terugvinden, is een droom en het zal daarbij blijven. Dat betekent niet dat we de Frans-Vlaamse taal aan haar lot moeten overlaten. Er is meer dan ooit behoefte aan ze te inventariseren. Ik pleit ervoor dat in de geschiedenisles plaats gemaakt zou worden voor regionale geschiedenis.''

* Francis Persyn was inspecteur Nederlands in Noord-Frankrijk.

Meer lezen : http://www.nieuwsblad.be/Article/Detail.aspx?articleID=nbrb26112001_027

Commentaren ?

En de hoop dat het Nederlands "ooit het statuut van communicatietaal voor de Frans-Vlamingen in de Westhoek", is dit geen droom ? Dit is een mooie droom, maar toch een droom...behalve hier !

Frans-Vlaams en Nederlands verwarren is een vergissing die vlug begaan wordt wanneer men de grens oversteekt. Men hoort vaak opmerkingen als "de Belgen spreken Vlaams". Een vlugge vaststelling. Zeker, Vlaams wordt in de Belgische gewesten gesproken maar de officiële taal is het Nederlands. Een streven naar nationale eenheid. Ook de wil om een nederlandstalige identiteit te geven aan een noordelijk deel van Europa gevormd door de Lage Landen. Een economisch ontwikkelde geografische ruimte die arbeidsplaatsen over de grens oplevert.

Frans-Vlaanderen blijft in die optiek een niet verwaarloosbaar economisch gebied en daardoor is het vanzelfsprekend dat het onderwijs van het Nederlands een van de onmisbare sleutels wordt in de contacten over de grenzen. Ook wordt vastgesteld dat het niet kennen van Nederlands diegenen die een betrekking vragen over de grens beperkt tot louter uitvoerende jobs. In die politiek van ontwikkeling van de contacten met de Nederlandstalige landen, wordt het vanzelfsprekend om die taal te bevorderen, in het bijzonder in het departement van het Noorden.

Een officieel onderwijs onder toezicht van Nationale Opvoeding, maar ook voor Vlaanderen, het Huis van het Nederlands gesitueerd in Belle. Samen werken zij om de taal van 22 miljoen Europeanen in België en in Nederland aan te moedigen en vooruit te helpen. Volgens de keuze en de oriëntatie van de ondernemingen, van de werknemers, van degene die beroepshalve met toerisme bezig zijn, schept het Nederlands op dezelfde wijze banden als de andere Europese talen.


In Frans-Vlaanderen erkent men de wettelijkheid van het Nederlands, maar het blijft zo dat een zeker aantal Frans-Vlamingen gehecht blijven aan de taal van hun voorouders, gesproken op het platteland voor de aanhechting bij Frankrijk in 1659.

Diverse initiatieven werden genomen om het Frans-Vlaams te behouden en over te dragen, met name dank zij verenigingen. Een levendige stroming die nog steeds vruchten oplevert, vooral sinds de stichting van het Instituut van de Vlaamse regionale taal. Het experiment met het onderwijs in scholen is een bijkomende stap naar de erkenning van die taal als patrimonium van Frans-Vlaanderen. Een reden om de promotoren van het Nederlands, bezorgd uit pragmatisme, aan het wankelen te brengen ? Een risico voor regionale eisen in Belgisch Vlaanderen ? Zou er druk kunnen uitgeoefend worden bij Nationale opvoeding ? Ondubbelzinnige standpunten werden uitgedrukt door de Taalunie (Instituut ter bevordering van het Nederlands) en de Belgische Vlaamse regering in verband met de exclusiviteit van de Nederlandse taal. Begin september werd er van Nederlandstalige kant benadrukt dat "Het is nuttiger om de taal van zijn buur te leren dan een overlevend dialect".


"Geen sprake van om die twee talen tegenover mekaar te stellen" benadrukken de leden van de ANVT waarvan enkele Nederlands hebben geleerd.
Als bewijs, cursussen Nederlands worden aangeboden door Yser Houck in dezelfde mate als de cursus Vlaams. Vandaag is het voor een groot aantal verantwoordelijken van de politiek en de verenigingen een aanvulling op Frans grondgebied waar de mensen "het Vlaams in hun oren" willen terugvinden, zeggen sommigen, gewoonweg hun taalkundige wortels willen behouden. Een genoegen dat ze op dezelfde manier kunnen beleven als culturele en sportieve activiteiten. In Frans-Vlaanderen is er geen specifieke politieke visie, tenzij om aan het gebied terug te geven wat lang verboden was, zijn taal.

Edwig van Hemel - ondervoorzitter Huis van het Nederlands - schreef: Ik heb bedacht toen ik vanochtend wakker werd dat het misschien een goed idee is om met name de toespraak van Camiel van Woerkum onder de ogen te brengen van de Ambassadeur van Nederland in Parijs, of in ieder geval van de Culturele Attaché. Ik kan me voorstellen dat ze daar nog niet helemaal op de hoogte zijn van de moeilijkheden die wij hier kennen wat betreft de onduidelijkheid die hier heerst onder de Noord-Franse bevolking over het verschil tussen het Vlaamse dialect en het officiële Nederlands.

Denken jullie dat iemand die het Frans-Vlaams of het Nederlands studeert geen idee van het verschil heeft ?
Er is inderdaad vaak een verwarring in gewone gespreken...maar als je beslist een cursus te volgen, heb je geen inlichtingen gezocht ? Ik denk dat de moeilijkheden die het Nederlands hier kent zijn elders...

"We hebben niets tegen dialectlessen Vlaams in Noord-Frankrijk," zegt Dirk Verbeke van het Komitee voor Frans-Vlaanderen (KFV) met zetel in Waregem, „maar we hopen wel dat die mensen zich ook positief opstellen tegenover het Nederlands." (...)

,,Wij hebben altijd geopteerd voor de standaardtaal, maar ons comité zou nooit bestaan hebben zonder het Frans-Vlaams. We kunnen er dus niet tegen zijn. Het is ook een beetje vreemd dat de Nederlandse Taalunie er tegen is, terwijl men achter initiatieven rond het Limburgs staat.

Een deel van het probleem zit misschien wel bij de mensen achter de Akademie voor Nuuze Vlaamsche Tale. Niet iedereen, maar daar zitten jammer genoeg enkele mensen tussen die ronduit — ja, soms wat fanatiek — tégen het Nederlands zijn.* Ze voelen zich ook voortdurend geboycot.

De beste houding is positief te staan tegenover de twee." **

Een vreemd interview van de voorzitter van het Huis van het Nederlands in l'Indicateur des Flandres... Inderdaad gaat het onderhoud over de Belgische politieke crisis... Na een discussie over een eventuele splitsing van België vraagt plotseling de journalist of het 'Vlaams' bedreigd is wegens de crisis in België !!??

Ik ben nog niet zeker dat ik begrepen heb...

En komt het antwoord - de bom* - van Jérôme Steenkiste :

L'Indicateur des Flandres schreef:mercredi 23 juin 2010

L'Indicateur : Dans un tel contexte, la langue flamande est-elle en danger ?

J. Steenkiste

Jérôme Steenkiste : Nous sommes un exemple flagrant de la disparition du flamand. C’était ma langue maternelle! Nous avons des visites de classes d’écoles d’Ypres et de Poperinge. Il y a quelques années, on pouvait dialoguer avec les élèves en flamand. Aujourd’hui, c’est uniquement en néerlandais. Je n’ai aucun problème avec le dialecte, mais apprendre aux élèves le flamand avant le néerlandais, c’est comme enseigner le ch’ti avant le Français...

* een bom in de tuin van de ANVT en zeker de polemiek van het jaar.

Volledig interview : http://www.lindicateurdesflandres.fr/actualite/Region/2010/06/23/phr-1241719.shtml